De Rooms Katholieke kerk

De oudst bekende katholieke kerk van Hedel stond op de plaats van de huidige Herv. Kerk. De kerk, toegewijd aan St. Wlllibrordus en vermoedelijk van Romaanse bouwstijl, wordt beschreven als een fraaie kruiskerk en wordt voor het eerst vermeld in een oorkonde uit 1292. Hieruit blijkt tevens, dat het toen reeds een parochiekerk was. In de periode, dat de graven van 's- Heerenberg Heren van Hedel waren, werden de pastoors op hun voordracht benoemd. Drie afstammelingen van het Huis Bergh werden in de oude parochiekerk begraven, nl.: Ludolf (1499), Adam (1502) en Willem III (1511). In 1522 werd de kerk nog herbouwd op kosten van de Graven van den Bergh.

In 1565 drong de Hervorming, met steun van de toenmalige pastoor en van Willem van den Berg, Heer van Hedel, in deze parochie door. In 1568 preekte Bisschop Sonnius nog in de kerk en diende er het H. Vormsel toe. Kort daarop moet de kerk aan de hervormden zijn overgegaan. Waarom de oorspronkelijke kerk een driekwart eeuw later werd afgebroken, is niet bekend. In 1640 werd de huidige Herv. Kerk gebouwd op de funderingen van koor en dwarspand van het vroegere gebouw. Na de hervorming mochten de trouw gebleven katholieken in Hedel geen godsdienstoefeningen meer houden en zochten daarvoor toevlucht in andere plaatsen, vooral in Bokhoven. De eerste tijd hebben de priesters van de orde der Minderbroeders vanuit Ammerzoden in het geheim de zielzorg beoefend.
Door de slotkapelaan van het kasteel werd onder het bewind van Maria Elisabeth van den Berg (1613-1671), Vrouwe van Hedel, ook af en toe het Vormsel toegediend.

Schuurkerkje

Rond het jaar 1680 werd een schuurtje bij de windmolen op de Molendijk ingericht als kapel. Dit werd blijkbaar oogluikend toegestaan. De eerste pastoor, ook een minderbroeder, was Caspar van den Dussen. Deze situatie heeft ongeveer een eeuw lang geduurd. In 1802 kocht de toenmalige pastoor Joannes Mulders het kasteel Hedel met bijgebouwen. Het slot werd voor afbraak verkocht. De bijgebouwen, de Neerhuizing, werden ingericht tot kerk en pastorie. Op 8 juni 1876 volgde pastoor W. A. van Doorn pastoor Verbeme op. Onmiddellijk dacht hij aan de bouw van een kerk, want op 20 september van datzelfde jaar werd besloten "tot het bouwen eenen nieuwen kerk met toren en eene nieuwe pastorie". Het ontwerp hiervoor werd opgedragen aan architect H. C. Dobbe.

Eerst niet gegund

De te bouwen kerk zou binnen de door de wet bepaalde afstand (,,200 ellen") van de Prot. kerk komen te staan. Op 25 maart 1877 werd besloten het gemeentebestuur daarvoor ontheffing te vragen. De raad verleende vergunning "met de meerderheid van één stem". Op 5 september 1877 vond de aanbesteding plaats. De hoogste inschrijving bedroeg ƒ 94.499,-, de laagste ƒ 90.150,-.Aangezien dit toch nog ƒ 15.000,- boven de begroting lag, werd de aanneming niet gegund! Bij de nieuwe aanbesteding was de laagste inschrijving ƒ 83.600,-. Met de bouw kon nu worden begonnen. Voor de aflossing van de op te nemen gelden stelde pastoor Van Doom zich persoonlijk verantwoordelijk. Op 2 mei 1878 vond de eerste steenlegging plaats en ruim een jaar later, 10 juni 1879, wordt de nieuwe pastorie in gebruik genomen. Maandag 17 november 1879 was de dag van de plechtige kerkwijding. Het dagblad de Noord-Brabander schreef o.m. als volgt: "Een woord van dank komt onze beminden Herder, den Zeer Eerwaarden Heer van Doorn toe. Zulk een gebouw, een waar sieraad voor den omtrek, te voltooien in eene zoo kleine gemeente als Hedel, is waarlijk alleen door onvermoeiden ijver, door onophoudelijke opofferinge te verkrijgen. Eere daarom den milden pastoor. Zij het Zew. gegeven nog vele jaren de vruchten van zijn schoonen arbeid te mogen plukken".

mgr. W.A. van Doorn, pastoor-deken te Hedel van 1856 - 1906. Bouwer van de St. Willibrorduskerk 1879



Jubileum

Pastoor Van Doom heeft inderdaad nog vele jaren in zijn kerk mogen werken. Op 5 juni 1905 vierde hij zijn 5O-jarig priesterjubileum. De Noord-Brabander schreef die dag o.a.: "En waar een geestelijke leidsman zoo bemind is bij rijk en arm, onverschillig van welke religie, als in Hedel zulks het geval is, daar viert elkeen, zooals men zal begrijpen, dit feest met hart en ziel mede. Dat verkondigen de vlaggen, die van elke woning wapperen en zelfs van de schepen op de Maas". Een jaar later, op 23 mei 1906, stierf mgr. W. A. van Doorn. Bij werd opgevolgd door pastoor P.C. van Liempt.

P.C. v. Liempt, pastoor te Hedel van 1906-1927, bouwer van de St. Jansschool
 

Pastoor P.C. v. Liempt. Van de misdienaars herkenbaar geheel links Toon v. Boekel, daarnaast Jan v.d. Schoot.



Ook hij werd bouwpastoor. In 1910 stichtte hij met eigen middelen de St. Jansschool aan het Kerkpad, de huidige Kasteellaan.




Na ruim 21 jaar pastoor te Hedel te zijn geweest kreeg hij m.i.v. 18 november 1927 op eigen verzoek ontslag en werd rector van het sanatorium te Son.

 

interieur R.K. kerk 1941

 

Zijn opvolger werd pastoor G. A. van den Oord.


G.A. v.d. Oord, pastoor te Hedel van 1928-1945


Parochiehuis

Velen van ons hebben hem nog gekend. In 1932 liet hij de door de wed. Mol-de Graauw geschonken boerderij bij de Lindenboom verbouwen tot parochiehuis. Tijdens zijn pastoraat werd in 1934 de jeugdbeweging voor jongens, de Jonge Wacht, o.l.v. leider Rademaker opgericht. Een jaar later volgden de vrouwenbeweging de K.J.V. en voor de meisjes de K.J .M.. Pastoor Van den Oord maakte de gruwelen van de oorlog mee. Op 28 mei 1944 mocht hij nog zijn 4O-jarig priesterjubileum vieren. In december van dat jaar stierf hij, verteerd door de angst voor het oorlogsgeweld en het verdriet over het verlies van zijn parochianen, op zijn evacuatieadres het Kasteel van Ammerzoden. Zijn huishoudster Marie was hem voorgegaan; zij overleed als gevolg van een granaatinslag.

R.K.-parochiehuis (Bondsgebouw) 1937. Verwoest in 1944. Op de zijkant hing een groot houten bord met de tekst: "Ondsgenaamd Den Hopwagen". Deze vroegere boerderij werd geschonken aan de kerk door fam. Mol, die het verbouwde tot parochiehuis.



Oorlogsgeweld


De ruim 65 jaar oude St. Willibrorduskerk heeft het oorlogsgeweld niet overleefd.


R.K. St. Willibrorduskerk, 1945

Op 1 januari 1945 had het gebouw al veel te lijden van een bombardement. De toren brandde uit. Tot mei 1945 zijn honderden granaten, afgeschoten vanaf de overzijde van de Maas, op de kerk terecht gekomen. Zoals van praktisch het gehele dorp, bleef er van de mooie kerk slechts een trieste puinhoop over. Ook de bijgebouwen van het v.m. kasteel, de vroegere kerk en pastorie, werden vernield. Na de capitulatie, toen de meeste parochianen nog overal buiten Hedel verspreid waren, werden godsdienstoefeningen gehouden in de boerderij van Fam. De Grouw aan de Drielseweg door pater Symfrorius, Cap. Het was een zware opgave, waavoor de op 11 juni 1945 nieuw benoemde pastoor P. De Bondt kwam te staan.



A.P.J. de Bondt, pastoor te Hedel van 13 juni 1945 - 15 juni 1962. Bouwer van de Kerk, Jeugdhuis (Gulden Peerd), Lagere School, Kleuterschool, B.L.O.-school

Maar met enorme wilskracht trotseerde hij alle moeilijkheden. Een oude barak werd ingericht als noodkerk op de plaats, waar thans het oorlogsmonument staat.



Noodkerk 1945 op de plaats waar nu het oorlogsmonument staat




interieur noodkerk 1945

De zwaar beschadigde pastorie werd – ondanks de tegenwerking van de instanties – gerestaureerd. Hij bouwde de huidige kerk, richtte een kleuterschool op, bouwde een nieuwe lagere school, een parochiehuis (later het Gulden Peerd), een kleuterschool en een BLO-school (later het Vormingscentrum).

interieur R.K. kerk 1949




interieur R.K. kerk 1950

In 1962 stierf pastoor De Bondt.



Hedel, november 1979


tekst en foto's : W.M. van Engelen
 

terug naar boven

<< Geschiedenis